The following are signs used as morpheme abbreviations in Radin's text.
α |
β |
γ |
ε |
ɜ |
λ |
ρ |
υ |
ψ |
égi |
éja |
giži |
ésge |
šaną |
žesge |
ánąga |
-regi |
hąké |
X |
2 |
6 |
9 |
- |
/ |
·/ |
> |
⨪ |
wąkšig |
-že, -še |
-xjį |
-ižą |
-(e)ra |
-ną |
-kjé(ną) |
gáją |
-nąk |
|
[X]
|
hokirádj[-]
|
[X]’í//ⁿnegi
|
wakaⁿdjaíkikáradj[-]
|
maⁿ’úṇa
|
|
Wąkšik
|
hokirájera
|
wąkšigo’įnegi,
|
Wakąjaíkikárajera
|
Mą’úna
|
|
[Men]
|
all kinds of
|
when they originated,
|
[the Thunderbird Clan]
|
Earthmaker
|
édjowadjíre[2] |
wákaⁿdjaíkikáradjᴇ[⨪´]a |
’ŭañgonina
|
dj[ρ´]ki
|
éjowajíreže. |
Wakąjaíkikárajenąka |
’uągonina
|
jánągaki
|
there they came from. |
[The Thunderbird Clan] |
bands
|
[all]
|
|
etconī´[6]
|
[X]’īⁿ´[2]
|
[γ´]
|
[α]
|
hag[β´]
|
|
ečoníxjį
|
wąkšigo’į´že,
|
giži.
|
Égi
|
hagéja
|
|
first
|
they lived
|
[.]
|
[Then]
|
afterwards
|
’ŭañgonina |
wonágirê [X][-]
|
édjironáñk |
[X]’īⁿ[2´] |
[ε] |
’uągonina |
Wonágirê Wąkšigera
|
éjiranąk´ |
wąkšigo’įžé. |
Ésge, |
[bands] |
[Warrior People]
|
it followed |
[they lived]. |
Therefore, |
wakaⁿdjaíkikáradj[-] |
wonágirê [X´][⨪]a |
waíre[2]
|
wakaⁿdjaíkikáradj[-] |
Wakąjaíkikárajera, |
"Wonágirê Wąkšígenąka," |
waíreže.
|
Wakąjaíkikárajera |
[the Thunderbird Clan,] |
"The Warrior Clan," |
they said.
|
[The Thunderbird Clan] |
|
hini[6´]
|
higaíre[2]
|
[α]
|
[β´]
|
hirakíruxê
|
hinixjį´ |
higaíreže. |
Égi
|
éja
|
hirakíruxe
|
|
"Older brother,"
|
they called him.
|
[And]
|
[there]
|
in rotation
|
[X]’íⁿṇe[2] |
wakaⁿdjaíkikáradjega |
pëdj[-]
|
eaní
|
[X´]’īⁿ´[2]
|
wąkšigo’įneže. |
Wakąjaíkikárajega |
pejera
|
eaní
|
wąkšígo’į´že.
|
they originated. |
[The Thunderbird Clan] |
[fire]
|
[they had]
|
[they originated.]
|
|
eperêzsê´
|
[ε]
|
wakandjánúñgᴇrê
|
nāⁿṇá
|
[ψ]
|
|
Eperezšé.*
|
Ésge
|
Wakąjáną´gere
|
nąná
|
hąké
|
|
He knew of it.
|
[And so]
|
the Thunder People
|
trees
|
not
|
|
da-ép‘ini
|
nāⁿ
|
dókê[6]djagê
|
da-é
|
hirekdjê´ga
|
da-épini |
ną |
dókexjįjagê, |
da-é |
hirekjéga, |
|
impossible to burn
|
trees*
|
when they are even very wet,
|
to burn
|
[when] they will cause,
|
|
da-ë[6]
|
djecehírega
|
[ψ] |
djisê´p‘ p‘îⁿ
|
|
da-exjį
|
ješehírega,
|
hąké |
jisép pį[ni];
|
|
to burn
|
when they wished to make it,
|
not |
in such a state that it would not be possible to put it out
|
|
p‘ëtc
|
wakandjá[⨪]a
|
haní[⨪]a
|
hikurúkôná[6][⨪´]a
|
|
peč
|
Wakąjanąka
|
hanínąka
|
hikurúkonáxjįną´ka,
|
|
[fire]
|
the Thunder
|
has
|
that he is very much in control of,
|
wakaⁿdjaíkikáradjᴇ[⨪´]a |
hicgé
|
pëdj[-´]
|
haníṇe[/]
|
Wakąjaíkikárajeną´ka |
hišgé |
pejerá |
haníneną. |
[the Thunderbird Clan] |
[also]
|
[the fire]
|
they have.
|
|
wawikíkerádjire[-´]
|
pëtc
|
hani[⨪]ê´
|
hicgé |
pëtc |
|
Wawikíkerájirerá
|
peč
|
haninąké,
|
hišgé |
peč |
|
The things that they originate from
|
fire
|
[since] they have,
|
also |
fire |
da ê´ |
hiruxúrûgiré[/] |
pëtc |
da-ê´ |
kerér[ρ] |
da-é |
hiruxúrugiréną. |
Peč |
da-é |
keréránąga |
to start [fire] |
so they are able. |
Fire |
burning |
they keep, and |
pëtc |
hicgô´nañk[ɜ]
|
gê
|
[ε]
|
’ŭáñgonina
|
peč |
hišgónąkšaną.
|
Gê
|
ésge
|
’uągonina
|
fire |
they heat themselves by.
|
[Indeed]
|
[so]
|
[the subclans]
|
|
dj[ρ´]
|
niáⁿp[γ]
|
hiniñk’ê´hi
|
wakandjaík’ik’áradjᴇ[⨪]a |
naⁿgíⁿṇe[2]
|
|
jánąga
|
ni’ą´pgiži,
|
hinįkéhi
|
Wakąjaíkikárajenąka |
nągį´neže.
|
|
[all of them]
|
that lived,
|
one by one
|
the Thunder Clan |
they kept on.
|
|
waíres’á[2]
|
hû´ñgᴇnitcab[-´]
|
pëtc´
|
hacîniwí[/]
|
wagi’ŭaⁿdjiwí[/]
|
|
waíres’áže,
|
"Hų´geničaberá,
|
péč
|
hašiniwiną
|
wagi’uąjiwiną.
|
|
They would say,
|
"My chief,
|
fire
|
your
|
we came for.
|
|
honiñgínaⁿtc
|
hadjíwi[/]
|
[α]
|
pëdj[-´]
|
hanîñkérê
|
|
Honįgínąč
|
hajíwiną."
|
Égi
|
pejerá
|
hanįkére
|
|
To borrow from you
|
we came."
|
[Then]
|
[fire]
|
to take home
|
|
wagigíres’á[2]
|
ép’ā
|
wajaⁿdūtc´
|
rudjiré[2]
|
k‘êni
|
|
wagigíres’áže.
|
Ép’a, |
wažądúč |
rujiréže. |
Keni
|
|
they would let them.
|
Since then,
|
cooked food
|
they ate.
|
Before
|
|
pë´dj[-]
|
hiperê´zirani
|
wajáⁿsak’ê´
|
rúdjᴇnank’ŭê´[υ]
|
wajaⁿ
|
|
péjera
|
hiperézirani
|
wažąsak’é
|
rújenąk’uéregi,
|
wažą
|
|
the fire
|
they know of
|
raw things
|
they were eating,
|
thing
|
|
p‘íⁿ[9]
|
hiperês´
|
hirê[2´]
|
p‘īⁿ´
|
[X]’íⁿwi[>´]
|
|
pį´žą
|
hiperés
|
hirežé.
|
Pį´
|
wąkšigo’į´wigáją,
|
|
good
|
to know
|
they did.
|
Well
|
they lived,
|
|
aíre[2]
|
[α]
|
pëtcdjegá
|
ä
|
jêê´
|
|
aíreže.
|
Égi
|
pečjegá
|
a
|
žeé
|
|
[it is said.]
|
[And]
|
[the fire]
|
[to ask]
|
[them]
|
|
worá[ɜ]
|
[β´]
|
naⁿjíⁿṇe[2]
|
wakandjaikikáradjᴇ[⨪´]a |
hi[9´]
|
|
worášana
|
éja
|
nąžįneže.
|
Wakąjaikikárajeną´ka |
hižą´
|
|
insults
|
[there]
|
they were.
|
The Thunder Clan |
[one]
|
wakandjaíkikáradjê´dja |
pëtc
|
hakoádjináⁿ
|
aíres’á[2]
|
pë´dj[-]
|
Wakąjaíkikárajê´ja |
peč
|
hakoájiną´,
|
aíres’áže.
|
Péjera
|
from a Thunder person |
fire
|
he came after,
|
[they would say.]
|
Fire
|
|
’ŭáñgoni
|
djénôgágᴇrê
|
[β]
|
rū´ziregê
|
[ε]
|
’uą´goni |
jénągágere |
éja
|
rúzirege,
|
ésge,
|
|
bands
|
all of them
|
[there]
|
they took it from,
|
[therefore,]
|
hi[9´] |
pëtc |
hakoádjináⁿ |
[α]
|
jêê´ji |
hižą´ |
peč |
hakoájiną´. |
Égi
|
žeéži |
[one] |
fire |
he came after. |
And
|
[they at least] |
[ψ] |
waracánaⁿ |
wanínânaⁿ |
hō-erá |
jêéji |
hąké |
warašá[ni]ną. |
Wanínaną, |
ho-erá |
žeéži |
not |
he would [not]insult. |
He would say, |
thus speaking |
that [in any case] |
éwagé[/] |
pëtc |
wánâgikikáradj[⨪]a |
[β] |
pëtc |
éwagéną, |
peč |
Wánagikikárajnąka |
éja |
peč |
I meant, |
[fire] |
the Bird Clans |
[there] |
[fire] |
ruzí[·/´]gi |
pëtc |
wak‘î´niadjínaⁿ |
egíji |
wara[ɜ´] |
ruzíkjégi, |
"Peč |
wakíniajíną," |
egíži, |
warašáną |
[if] they were going to get from, |
[fire] |
I come to beg," |
if he says, |
insult |
wanâ´nê |
wakandjaíkikáradj[⨪]a |
wagirácanaⁿ |
wanâ´nê |
[γ´] |
wanáne. |
Wakąjaíkikáraj[e]nąka |
wagirášaną, |
wanáne, |
gíži. |
you would say. |
[The Thunder Clan] |
he would insult, |
when he says thus |
[.] |
wakandjaíkikáradj[⨪]a |
wa[9´] |
djagú |
p‘îⁿná |
hi[9´] |
Wakąjaíkikáraj[e]nąka |
wažą´ |
jagú |
pįná |
hižą´ |
[The Thunder Clan] |
thing |
whatever |
good |
one |
| hanináñki |
woíkikax |
waíni |
jê[λ] |
hok’unâ´na |
| haniną´ki |
woíkikax |
waíni |
žežesge, |
hok’unána |
if he had, |
[to wear] |
clothing |
[this kind,] |
he would give him |
wagirácanañgê´ |
[ε] |
waracánadjegá |
hikinúwegi, |
wagirášanągé. |
Ésge |
warašánajegá |
hikinúwegi, |
because he had insulted him. |
[So] |
the one who insults |
because he said it unintentionally, |
jeji |
p‘īⁿ´na |
[ψ] |
wa[9] |
woícananí[/] |
žeži |
pį´na, |
hąké |
wažą |
woíšananíną. |
[this at least] |
good, |
not |
[thing] |
it is not a sin. |
wara[ɜ´]djegá |
hosgê´ |
wa[9´]na |
wagirácanákdjanéga |
hi[9´] |
Warašánajegá |
hosgé |
wažą´na |
wagirášanákjanéga |
hižą´ |
The one who insults |
intentionally |
something |
the one he's going to insult |
[one] |
gigípîñgê´ |
wagirá[ɜ] |
nâîñgi |
jêê´ |
woí[ɜ] |
gigípįgé |
wagirášaną |
nąįgi |
žêê´ |
woíšaną |
he likes for him |
he insults him |
if he tries to, |
[that one] |
sin |
kik’ûⁿ |
wê´[·/]gê |
rokíghixdjiⁿṇes’á[2] |
kik’ų |
wékjege, |
rokíǧixjįnes’áže, |
[to make for himself] |
he is going to say, |
they used to forbid one another very much |
aíre[/] |
hosgê´ |
hi[9] |
wagirá[ɜ] |
naⁿîⁿ´ |
aíreną. |
Hosgé |
hižą |
wagirášaną |
nąį´ |
[it is said.] |
[Intentional] |
[one] |
he insults him |
to try |
wegi |
[X]oîⁿ´ṇa |
hikaraí[ɜ] |
wëkdjáne[2] |
airêcônú[/] |
wegi, |
wąkšigoį´na |
hikaraíšaną, |
wekjáneže, |
airêšonúną. |
if he says, |
[life] |
he injured for himself,* |
he would say it, |
[they always say.] |
wakaⁿtcáñkdjîⁿ |
karagíres’á[2] |
[ε] |
[ψ] |
wara[ɜ´] |
Wakąčą´kjį |
karagíres’áže. |
Ésge |
hąké |
warašáną |
Very sacred |
they used to make it. |
[So] |
[not] |
insult |
tcûⁿnis’á[2] |
hagaíra[6] |
wakirácanaíⁿnega |
čųnis’áže. |
Hagaíraxjį, |
wakirášanaį´nega |
there were not many who would do it. |
Once in awhile, |
they insult one another, |
jê´ji |
wajo’ᵋk’uíṇadjega |
wórucigésgê[6]* |
hêregê´ |
žéži |
wažąk’uínajega |
wórušigésgexjį |
herege, |
[this one at least] |
the one to whom something is given |
very shameful |
it is, so |
[ψ] |
wara[ɜ´] |
hiránis’á[2] |
hirak‘ára[6] |
jê´dja |
hąké |
warašáną |
hiránis’áže. |
Hirakáraxjį |
žéja |
[not] |
to insult them |
they did not used to do it. |
Very watchful |
there they |
[X]’îⁿ´ṇe[2] |
nañkê´wê[6]ṇé[/]* |
wąkšigo’į´neže. |
Nąkéwexjįnéną. |
they lived. |
They were very much afraid of it. |