|
Wākdjeⁿgā́gā
|
ëdja
|
rāhĕshgū́i
|
wāk’āⁿᴀ´ăgā
|
weⁿhīgā́djeⁿ
|
|
Wakjąkága
|
éja
|
rahešgúni
|
waką-ánaga
|
wąhigáją
|
|
[Trickster]
|
there
|
he was going
|
with a pack on
|
a point in his travels
|
|
gīwāīnḗnŏ
|
naⁿwáⁿshirḗŏ*
|
hōdjī́aⁿ
|
ë́nŏ
|
|
giwainąną.
|
nąwąširéną.
|
"Hojíą,"
|
éną,
|
|
they hollered to him.
|
They wished him to sing.
|
"Alright,"
|
he said,
|
wā́k’ĭmĕⁿ´gĕrḗ |
néⁿweⁿ |
wāgīúⁿmắnkshā́naⁿ |
wāshī́róⁿgŭ́ⁿwīgĕ
|
ä́sgĕ
|
"wák’imą́gere |
ną́wą
|
wagių́mąkšáną."
|
"Wašírǫ́gų́wige,"
|
ésge
|
"this pack on my back |
songs
|
it is what it is."
|
"We wish to dance,"
|
so
|
|
wāī́rēnŏ
|
hōi
|
tcīsĕ́rēdjiⁿ
|
hījéⁿ
|
hṓrūsh’ūīⁿrĕk’djḗnŏ
|
|
waíreną.
|
"Hoi,
|
čisérejį
|
hižą
|
hórušuįrekjéną."
|
|
they say.
|
"Well,
|
long tent
|
one
|
you should make."
|
|
hōjējāīⁿ´djāshŏ́nŏ
|
pṓxĕnĭ́́k
|
kĕrḗrĕk’djēnŏ
|
uⁿtcebī́rēgī
|
|
Hožežaį́jašána
|
póxeník
|
kerérekjeną.
|
Ûčebíregi,
|
|
On the end only
|
hole
|
they make.
|
When they finished it,
|
hōkŭ́nēwashī́nŏ |
hānéⁿtc
|
hōkāwāīregī
|
ë́gi
|
wākdjeⁿkā́gā
|
hokúnewašíną. |
Haną́č
|
hoka
|
égi
|
Wakjąkaga
|
he commanded them in. |
All
|
after they went in,
|
and then
|
[Trickster]
|
|
hōkāwᴀnuⁿgā
|
tcīrṓbᴇra
|
hōminŭ́kshŏnŏ
|
wᴀⁿníⁿk
|
wā́gīūnăkshᴇ
|
|
hokawanąga
|
čiróbera
|
hominąkšaną.
|
Wąnįk´
|
wágiunąkše,
|
|
he went in, and
|
the door
|
he sit in.
|
Fowls
|
they were,
|
|
āī́rēnŏ
|
wᴀnŏⁿgī́wāgī́jī
|
wë́shgūne
|
hijéⁿ
|
rā́djeⁿbiwī́gījī
|
|
aíreną.
|
Wanągíwagíži,
|
wéšgune,
|
"Hižą́
|
rájąbiwígiži,
|
|
[it is said.]
|
When he sang,
|
he said,
|
"Anyone
|
if they open their eyes,
|
|
hĭshdjā́rā
|
nēshū́djĭdjĕ́nāwī́nŏ
|
wīgë́gĕdjī́nī
|
ä́sgē |
djéⁿbᴇra |
|
hišjára
|
nešújijénawíną,"
|
wigégejíni.
|
Ésge
|
ją́bera
|
|
your eyes
|
they shall be red,"
|
he told them.
|
And then
|
to look
|
|
năⁿkaíwārḗnŏ
|
jēguⁿhīᴀ´ʳnŭgā
|
shĭⁿxdjīnā
|
hījéⁿ
|
ĕādjīṓwīgă
|
|
nąkaíwaréną.
|
Žegų hiánąga
|
šįxjįna
|
hižą́
|
eajiówiga,
|
|
they were afraid.
|
After doing this,
|
the fat ones
|
one
|
he went by,
|
|
rūsā́ks’āgĭ
|
āī́rēnŏ
|
īdjā́nīⁿkā́shkĕ
|
jēg’wṓ
|
jēg’wṓ
|
|
rusáks’agi,
|
aíreną.
|
Ijánįkáške,
|
"Žeg’wó,
|
žeg’wó!
|
|
he choked him,
|
they said.
|
He would cry out,
|
"That’s it,
|
that’s it!
|
|
hohŏ́biwīrḗ
|
hāgāī́r\ā
|
hŏhŏp´
|
hirĕ́shshŏnṓnă*
|
wigĕ́jĕ
|
|
hohóbiwiré.
|
Hagaíra
|
hohóp
|
hiréšonóną,"
|
wigéže,
|
|
give a whoop.
|
Sometimes
|
whoop
|
they always do,"
|
he told them,
|
āī́rēnŏ |
gā́djuⁿga
|
[name of a bird]*
|
wā́jaⁿgū́nī
|
hīrēgĕ́
|
aíreną. |
Gájąga,
|
[-]
|
wážągúni,
|
hiregé.
|
they said. |
[Now then,]
|
[-]
|
something happening,
|
she thought.
|
|
tcōwĕ́shdjĭník
|
hīrūxĕ́dj-hīgā́djeⁿ
|
wā́rūsā́gᴇnaⁿk’ŭ́ⁿ
|
hādjᴀ´nŏ
|
|
Čowéšjinik
|
hiruxéj-higáją,
|
wáruságenąk’ų
|
hajáną.
|
|
Just a little
|
she opened her eyes,
|
choking them
|
she saw.
|
ä́sge |
wë́nŏ
|
hījéⁿ
|
nī́naⁿéwīnĕ
|
weⁿgāméⁿhūdjak’djĕnā́wīnŏ
|
Ésge, |
wéną,
|
"Hižą́
|
nínąéwine.
|
Wągamąhujakjenáwiną."
|
And then, |
she said,
|
"One
|
try and live.
|
We will all die."
|
|
äsgē
|
tcī́rā
|
gīxāp´
|
hī́rēnŏ
|
gyāzenŏĭⁿ´rĕgī
|
|
Esge
|
číra
|
gixáp
|
híreną.
|
Gyazeną’į́regi,
|
|
And then
|
the tent
|
it flew open
|
it did.
|
They tried to escape,
|
|
hīshdjā́rā
|
shŭ́djĭnū́nigĕ
|
nīáⁿp
|
wā́kārāgī́nŏ
|
wakdjuⁿkā́gā
|
|
hišjára
|
šújinúnige
|
ni’ąp
|
wakaragíną.
|
Wakjąkága
|
|
their eyes*
|
they were red, but
|
to live
|
they did.
|
Trickster
|
|
wā́nĭgᴇrā
|
wākā́rānyᴀ´ʳnŭgā
|
gĭxāī́djā
|
wā́rok’ínŏ
|
nŏnĭⁿgĕ́
|
|
wánigera
|
wakáranyánąga
|
gixíja
|
wárok’íną,
|
nunigé
|
|
fowls
|
he took them
|
away somewhere
|
he roasted them,
|
but
|
|
heⁿkĕ́shgĕ
|
ë
|
wārū́djĕnī́nŏ
|
hījeⁿ´
|
wāgīrā́djērā
|
|
hąkéšge
|
e
|
warújeníną.
|
Hižą́
|
wagirájera,
|
|
he did not
|
he
|
he did not eat them.
|
One
|
he was working for him,
|
ë |
wākū́rŭtcshŏ́nŏ
|
hōtcúⁿgĕrā
|
néweⁿgērḗwīnŏ
|
ëdjā́xdjĭⁿ
|
e |
wakúručšáną.
|
Hočągara
|
néwągeréwiną.
|
Ejáxjį
|
he |
he ate them.
|
Winnebagoes
|
it is we.
|
I guess
|
|
heⁿkā́gā
|
hījéⁿ
|
jēᵋskĕ́
|
tcṓnīnĕ́djeⁿ
|
hīᴀʳnŭgā
|
|
hąkága
|
hižą́
|
žeské
|
čóninéją
|
hianąga
|
|
at no time
|
one
|
that kind
|
before
|
they did, and
|
|
wāī́rānĭ́́gūnĕ
|
jēᵋskĕ́ |
hīhĭk’djĕnā́wīrā
|
heⁿkĕ́
|
|
waíranígune.
|
Žeské |
hihikjenáwira.
|
Hąké
|
|
they say this.
|
That kind |
we were going to.
|
Not
|
hīūnĭ́́k’djāwīgĕ́ |
wāī́rānŏ́gŭnĕ |
hīpĕrĕ́zĕrā |
hīʳnŭshā́gwīnŏ |
hiuníkjawige, |
waíranógune. |
Hiperézera |
hinušágwiną. |
they do not do this, so |
they told us. |
To know |
we could not. |
wājéⁿījeⁿ |
rōxī́rĕgă |
ëtcaⁿ
|
ū́nre
|
hĭngīpī́wiⁿo
|
Wažą́ižą |
roxírega, |
ečą
|
’ų́re
|
hįgipíwiną.
|
Anything |
[if] they forbid, |
instead
|
do
|
we like.
|
|
méⁿkāiū́wīᴀ´ʳnŭgā
|
ë́gī
|
pĭ́́ⁿje
|
hīᴀ´ʳwīᴀʳnŭgă
|
|
Mąkaiúwiánąga
|
égi
|
pį´že ,
|
hią́wianąga
|
|
We do the Medicine Dance, and
|
[then]
|
it is good,
|
we say, and
|
|
hᴀʳnŭ́xāweⁿdjā́wīnŏ*
|
djéⁿbᴇra
|
hīwārṓgīxīᴀdjā́wīnŏ
|
hī́jōrākī́jī
|
|
hanúxawąjáwiną.
|
Ją́bera
|
hiwarógixiajáwiną.
|
Hížorakíži,
|
|
we keep it a secret.
|
To look
|
we forbid them.
|
To tell,
|
|
méⁿrā
|
jēdjúdjĕnḗjĕ
|
hī́wīgā́wīᴀ´ʳnugă
|
ä́sgĕ
|
hōrā́gĭrā
|
|
mą́ra
|
žejújéže,
|
híwigawiánąga
|
ésge
|
horágira
|
|
the world *
|
it comes to an end ,
|
we tell them., and
|
and then
|
to tell
|
|
néⁿkāwāīrḗnŏ
|
nḗweⁿgḗwī́nŏ
|
wakdjeⁿkaga
|
wānĭ́́gĕnóⁿkā
|
hōtcúⁿgĕnŏⁿ´gĭrĕ
|
|
ną́kawairéną.
|
Néwągéwiną,
|
Wakjąkaga
|
wanígenąka
|
Hočągeną́gire
|
|
they are afraid.
|
It is we,
|
[Trickster]
|
the fowls
|
the Winnebago
|
|
ĕ́rĕrēnŏ
|
hērĕ́shgū́nīnŏⁿgā
|
hīwāgī́rĕ
|
hīwā́ᵋweⁿdjāwī́nŏ.
|
|
érereną.
|
Heréšgúninaga
|
hiwagíre
|
hiwá’wąjawíną.
|
|
they are.
|
Satan*
|
working for
|
we are [doing].
|
Source:
Oliver LaMère, Untitled, in Paul Radin, Winnebago Notebooks, Freeman #3862 (Philadelphia: American Philosophical Society, n.d.) Winnebago I, #3: 20-23. Paul Radin, The Winnebago Tribe (Lincoln: University of Nebraska Press, 1990 [1923]) 377.